İnfaz Hukukunda Yeni Dönem: "Kovid İzni" Sonrası Statü ve Erken Tahliye Mekanizması

Yargı Paketi'nin en geniş kitleyi ilgilendiren başlığı, infaz hukukundaki değişikliklerdir. Pandemi süreciyle başlayan "izin" uygulamasının sona ermesiyle birlikte, cezaevi nüfusunun yönetilmesi ve "cezasızlık" algısı yaratılmadan infaz süreçlerinin işletilmesi hedeflenmiştir.

2.1. 31 Temmuz 2023 Miladı: Eşitlik İlkesi ve Geçiş Adaleti

Önceki infaz düzenlemelerinde sıklıkla eleştirilen husus, düzenlemelerin "belirli bir tarihte cezaevinde olma" şartına bağlanmasıydı. Bu durum, suç tarihi aynı olmasına rağmen tutuksuz yargılananların lehe düzenlemeden yararlanamamasına yol açmaktaydı. Yeni düzenleme ile 31 Temmuz 2023 tarihi bir milat olarak kabul edilmiştir. Bu tarihten önce suç işlemiş olan herkes, cezası ne zaman kesinleşirse kesinleşsin, infaz aşamasında getirilen lehe hükümlerden yararlanabilecektir.

Tablo 1: Eski ve Yeni İnfaz Rejimi Karşılaştırması

2.2. "3 Yıl Erken" Kuralının Mekaniği ve Hesaplama Mantığı

Düzenlemeye göre, kapsam içi suçlarda hükümlüler, koşullu salıverilmelerine (şartlı tahliye) 3 yıl kala açık ceza infaz kurumuna ayrılma hakkı kazanmakta ve bu hakkı elde ettikleri anda denetimli serbestlikten yararlanabilmektedirler.

Sistemin işleyişi şu şekildedir:

1. Toplam Ceza Üzerinden Koşullu Salıverilme Tarihi Hesaplanır: Genellikle 1/2 oranında indirim (adi suçlarda) uygulanır.
2. Denetimli Serbestlik Süresi: "Koşullu salıverilmeye 3 yıl kala" denetim süreci başlar.
3. Kapalı Zorunluluğu: Hükümlü, cezasının 10 yıldan az olması durumunda en az 1 ay, 10 yıldan fazla olması durumunda en az 3 ay kapalı cezaevinde kalmak ve "iyi halli" olduğunu ispatlamak zorundadır.

Senaryo Analizleri

Senaryo 1: Basit Yaralama (5 Yıl Hapis Cezası)

• Suç Tarihi: 1 Ocak 2023 (Kapsam İçi)
• Toplam Ceza: 5 Yıl (60 Ay)
• Koşullu Salıverilme (1/2): 30 Ay yatarı var.
• 11. Yargı Paketi: Koşullu salıverilmeye 3 yıl kala denetim hakkı doğar. Toplam yatar (30 ay) 3 yılın altında olduğu için, hükümlü yasada öngörülen en az 1 ay kapalı cezaevinde kalıp, iyi hal değerlendirmesinden geçtikten sonra tahliye olabilecektir.

Senaryo 2: Dolandırıcılık (12 Yıl Hapis Cezası)

• Suç Tarihi: 15 Mayıs 2022 (Kapsam İçi)
• Toplam Ceza: 12 Yıl
• Koşullu Salıverilme (1/2): 6 Yıl yatarı var.
• 11. Yargı Paketi: Koşullu salıverilmeye (6. yıl) 3 yıl kala denetimli serbestlik hakkı doğar. Hükümlü 3 yıl kapalı/açık cezaevinde kalır, son 3 yılını denetimli serbestlikte geçirir.
• Şart: Toplam cezası 10 yıldan fazla olduğu için başlangıçta en az 3 ay kapalıda kalması şarttır.

2.3. İstisnalar: Kapsam Dışı Bırakılan Suç Tipleri

Belirli suç grupları bu lehe düzenlemenin dışında tutulmuştur:

• Terör Suçları
• Örgütlü Suçlar (TCK 220)
• Kasten Öldürme
• Cinsel Dokunulmazlığa Karşı Suçlar
• Uyuşturucu Ticareti (TCK 188)
• Özel Hayatın Gizliliği
• 6 Şubat Depremleriyle İlgili Suçlar: Depremde yıkılan binalarla ilgili "taksirle öldürme" veya "bilinçli taksirle öldürme" suçlarından yargılananlar bu infaz indiriminden yararlandırılmayacaktır.

3. Maddi Ceza Hukuku Değişiklikleri: Kamu Düzeni ve Caydırıcılık Politikası

Yargı Paketi, belirli suçların tanımlarını ve ceza miktarlarını değiştirerek caydırıcılığı artırmayı hedeflemiştir.

3.1. TCK Madde 223: Trafik Güvenliği ve "Yol Kesme" Eylemleri

Şehirlerarası yollarda konvoy yapmak veya trafiği durdurmak gibi eylemlerin cezai yaptırımı ağırlaştırılmıştır.

• Yeni Suç Tanımı: Kara ulaşım aracının hareket etmesini engelleyen, aracı durduran veya gitmekte olduğu yerden başka bir yere götüren kişi cezalandırılır.
• Ceza Miktarı:

• Hareketin engellenmesi/durdurulması: 1 yıldan 3 yıla kadar hapis.
• Aracın kaçırılması/başka yere götürülmesi: 2 yıldan 5 yıla kadar hapis.

Bu düzenleme ile ambulans geçişini engelleyen veya keyfi yol kapatan sürücüler, hapis cezası ve tutuklama tedbiri riskiyle karşı karşıya kalacaktır.

3.2. TCK Madde 170/A: Silahla Ateş Etme

"Genel Güvenliğin Kasten Tehlikeye Sokulması" suçundaki "korku, kaygı veya panik yaratacak tarzda" ifadesinin yarattığı ispat sorunlarını aşmak için yeni bir düzenleme getirilmiştir.

• Kapsam: Ateşli silahların yanı sıra ses ve gaz fişeği atan (kurusıkı) silahlar da kapsama alınmıştır.
• Ceza: 6 aydan 3 yıla kadar hapis cezası.
• Nitelikli Hal: Eylemin "insanların toplu olarak bulunduğu yerlerde" (düğün, konser vb.) işlenmesi halinde ceza yarı oranında artırılacaktır.

3.3. TCK Madde 125: Hakaret Suçunda Önödeme Dönemi

Hakaret suçu, usul hukuku açısından önemli bir değişikliğe uğramıştır.

• Yeni Rejim (Önödeme): Hakaret suçu (kamu görevlisine karşı işlenenler hariç) uzlaştırma kapsamından çıkarılarak Önödeme (TCK 75) kapsamına alınmıştır.
• Mekanizma: Şüpheli, savcılık tarafından belirlenen para cezasını ödediği takdirde hakkında kamu davası açılmayacaktır. Ancak 5 yıl içinde aynı suç tekrar işlenirse önödeme uygulanmayacak ve doğrudan dava açılacaktır.

4. Usul Hukuku Reformları: Görev Alanları

Ceza muhakemesinde mahkemelerin görev alanlarına ilişkin teknik ancak önemli değişiklikler yapılmıştır.

4.1. Nitelikli Dolandırıcılık (TCK 158) Davalarının Devri

Ağır Ceza Mahkemelerinin iş yükünü hafifletmek amacıyla, dolandırıcılık suçunun "nitelikli" hallerinin (banka aracılığıyla, bilişim sistemleriyle vb.) büyük bir kısmı Asliye Ceza Mahkemelerine devredilmiştir.

İstisnalar (Ağır Ceza'da Kalanlar):

• Kamu kurum ve kuruluşlarının zararına işlenen dolandırıcılık.
• Bilişim sistemlerinin, banka veya kredi kurumlarının araç olarak kullanılması (TCK 158/1-f).
• Sigorta bedelini almak maksadıyla dolandırıcılık.

Bu düzenleme, karmaşık dolandırıcılık dosyalarının tek hakimli Asliye Ceza Mahkemelerinde görülmesine neden olacak olsa da, yargılama süreçlerini hızlandırmayı amaçlamaktadır.

5. Ceza Hukuku Tartışmaları: "Etki Ajanlığı" Maddesi

Yargı Paketi sürecinde en çok tartışılan başlıklardan biri, TCK'ya eklenmesi planlanan ancak geri çekilen "Etki Ajanlığı" suçudur.

• Teklif: "Devletin güvenliği veya siyasal yararları aleyhine, yabancı bir devlet veya organizasyonun stratejik çıkarları doğrultusunda suç işleyenler" hakkında 3 yıldan 7 yıla kadar hapis cezası öngörülmekteydi (TCK 339/A).
• Geri Çekilme Nedeni: "Stratejik çıkar", "siyasal yarar" gibi kavramların ceza hukuku tekniğindeki "belirlilik ilkesine" (lex certa) aykırı olduğu ve sivil toplum faaliyetlerini kısıtlayabileceği eleştirileri üzerine madde metinden çıkarılmıştır.
• Durum: Mevcut yasalaşan pakette bu suç tipi yer almamaktadır, ancak ilerleyen dönemlerde farklı bir formülasyonla tekrar gündeme gelmesi muhtemeldir.

6. Sonuç ve Değerlendirme

Yargı Paketi, ceza ve infaz hukuku alanında sistemin tıkanıklıklarını gidermeye yönelik teknik ve pragmatik bir müdahaledir. İnfaz düzenlemesi, on binlerce hükümlü için fiili bir tahliye imkanı yaratırken, maddi ceza hukukundaki değişiklikler (trafik magandalığı, silah kullanımı) toplumsal güvenlik kaygılarına cevap vermeyi hedeflemektedir.

Özet Tablo: TCK'da Yapılan Önemli Değişiklikler